Zašto se svi plaše Muslimanskog bratstva?

Optužbe da Bratstvo služi kao fasada za finansiranje Hamasa su samo povod; stvarni cilj je demontirati infrastrukturu koja bi mogla zamijeniti američke klijentelističke režime u regiji.

Geopolitička arhitektura Bliskog istoka počiva na jednoj prešutnoj, ali brutalnoj istini: stabilnost regije, onako kako je vide Washington i Tel Aviv, direktno zavisi od disfunkcionalnosti njenih naroda i autokratske prirode njenih režima. U tom kontekstu, Muslimansko bratstvo (Al-Ikhwan Al-Muslimun) ne predstavlja primarno sigurnosni problem zbog svoje prošlosti ili povremenih militanata, već predstavlja sistemsku grešku u “matrixu” zapadne dominacije.

Glavna teza koju moramo razumjeti, ako želimo dešifrovati histeriju koja okružuje ovaj pokret od Kaira do Rijada, pa sve do Washingtona, jeste sljedeća: Bratstvo nije progonjeno zato što je neuspješno ili arhaično, već zato što je dokazalo da islamizam može funkcionisati kao moderni operativni sistem unutar demokratskog okvira. Taj sistem sa sobom donosi ekonomski prosperitet, a ekonomski suverenitet neminovno vodi ka vojnom jačanju. Upravo ta formula –demokratija plus islam jednako je suverenitet – čini Bratstvo smrtnim neprijateljem monarhističkih autokratija i cionističkog projekta.

Geneza “Države u Državi”: Od bolnica do geopolitike

Da bismo razumjeli zašto se Bin Salman ili Bin Zayed više plaše olovke Muslimanskog bratstva nego mača Al-Kaide, moramo se vratiti na same korijene organizacije. Kada je Hassan al-Banna 1928. godine u Ismailiji, sa svega šest radnika, osnovao pokret, njegova vizija nije bila puka teološka debata. Bila je to reakcija na kolonijalnu impotenciju muslimanskog svijeta. Slogan “Islam je rješenje” nije bio samo parola; bio je to program socijalne reforme.

Bratstvo je shvatilo ono što sekularni arapski nacionalisti nisu – država se ne gradi samo u palatama, već u mahalama. Izgradnjom mreže bolnica, škola, dobrotvornih društava i sistema socijalne zaštite, Bratstvo je kreiralo ‘paralelnu državu’. Ovaj “administrativni otpor” pokazao se otpornijim od bilo koje gerilske taktike. Oni su popunjavali vakuum tamo gdje je država – bilo pod britanskom krunom ili kasnijim vojnim diktaturama – zakazala.

Iako je ideolog Sayyid Qutb u svojim “Miljokazima” (Ma'alim fi al-Tariq) postavio temelje za takfirizam i radikalnije tumačenje džihada protiv “neislamskih” režima, što je nesumnjivo utjecalo na kasnije grupe, mainstream Bratstva je nakon 1970-ih napravio ključni strateški zaokret. Službeno odricanje od nasilja nije bilo znak slabosti, već proračunata “realpolitika”. Shvatili su da je revolucija odozdo, kroz institucije i umove ljudi, daleko opasnija za postojeći poredak od oružane pobune koju režimi lako mogu ugušiti silom.

Gejmifikacija demokratije i ekonomski džihad

Ovdje dolazimo do srži problema za neprijatelje Bratstva. Narativ da su oni “teroristi” služi kao dimna zavjesa za pravu prijetnju: njihovu ekonomsku i organizacionu kompetentnost. Bratstvo se pokazalo kao prvi uspješni “politički startup” u islamskom svijetu.

Arapske monarhije u Zaljevu, posebno Saudijska Arabija i Ujedinjeni Arapski Emirati, svoju legitimnost crpe iz nasljednog prava i raspodjele naftne rente, uz prešutni dogovor da se stanovništvo ne bavi politikom. Muslimansko bratstvo je razbilo taj koncept nudeći model u kojem je islam kompatibilan sa glasačkom kutijom, modernom ekonomijom i meritokratijom. Ako model Bratstva uspije – kao što je nakratko prijetio da uspije u Egiptu pod Morsijem ili kako je, u drugačijoj formi, transformisao Tursku – onda postojanje apsolutističkih monarhija postaje anahrono i neodrživo.

Zato vidimo taj naizgled neprirodni, a zapravo logični “čelični zagrljaj” između Izraela i zaljevskih autokratija. I jedni i drugi vide demokratski islamizam kao egzistencijalnu prijetnju. Za monarhije, to je prijetnja njihovim tronovima jer Bratstvo nudi alternativni legitimitet. Za Izrael, to je prijetnja jer demokratske arapske države, vođene islamskim sentimentom naroda, nikada neće pristati na status quo u Palestini.

Vojno jačanje kroz prosperitet: Slučaj Izraela i Hamasa

Izraelska strateška doktrina se decenijama oslanja na premisu da arapski susjedi moraju biti ili vojno slabi ili potkupljeni diktatori. Muslimansko bratstvo kvari obje varijable.

Kada Bratstvo ojača ekonomski, ono neizbježno počinje ulagati u vojne kapacitete ili barem u logistiku otpora. Hamas, kao palestinski ogranak Bratstva, najbolji je primjer te evolucije. Iako ga Zapad i Izrael tretiraju isključivo kao terorističku grupu, Hamasova otpornost proizlazi iz društvene baze koju je izgradilo Bratstvo.

Period vladavine Mohameda Morsija u Egiptu (2012-2013) bio je noćna mora za izraelski sigurnosni establišment. Ne zato što je Morsi odmah poništio mirovni sporazum, već zato što je mogao. Retorika koja je uslovljavala mir poboljšanjem uslova za Palestince pokazala je da Bratstvo razumije poluge moći. Otvorena granica sa Gazom značila bi nesmetan protok oružja i novca, pretvarajući Hamas iz gerilske grupe u konvencionalniju prijetnju. Strah Izraela je racionalan: uspješna, ekonomski nezavisna država vođena ideologijom Bratstva ima kapacitet da transformiše “ulicu” u organizovanu vojnu silu. Zato je svrgavanje Morsija i povratak vojne hunte u Egiptu bilo dočekano sa olakšanjem, ako ne i direktno orkestrirano uz pomoć Tel Aviva i Rijada. A da ne govorimo tek o dimenziji, da je sredinom 2010-ih realno prijetilo formiranje sunijskog polumjeseca oko Izraela koji je bio politički i ideološki uvezan preko mreže koje je Bratstvo izgradilo diljem Bliskom istoka. To je osnovni razlog zašto zapravo Izrael Bratstvo smatra najvećom prijetnjom po svoju egzistenciju.

Uloga SAD-a: Od hladnoratovskog saveznika do oznake “Terorista”

Odnos Sjedinjenih Američkih Država prema Bratstvu je školski primjer geopolitičkog licemjerja i pragmatizma. Tokom Hladnog rata, Washington je u Bratstvu vidio korisnog idiota za borbu protiv arapskog socijalizma i sovjetskog utjecaja. Tada im “džihad” nije smetao; bio je to alat vanjske politike.

Međutim, nakon 11. septembra, a naročito nakon Arapskog proljeća, paradigma se mijenja. Američki imperijalni interesi na Bliskom istoku dugo su se oslanjali na stabilnost protoka energenata i sigurnost Izraela. Muslimansko bratstvo, sa svojim potencijalom da ujedini muslimanske mase protiv zapadne hegemonije, postaje “sistemski virus”.

Oznake terorističkih organizacija iz 2026. godine, koje su obuhvatile ogranke u Egiptu, Jordanu i Libanonu, predstavljaju kulminaciju tog straha. Iako kritičari s pravom ističu da se time rastežu kriteriji za “strane terorističke organizacije” (FTO) – s obzirom na to da centrala Bratstva decenijama insistira na nenasilju – Washington ne mari za semantiku. Ovdje se radi o prekidanju finansijskih tokova. Optužbe da Bratstvo služi kao fasada za finansiranje Hamasa su samo povod; stvarni cilj je demontirati infrastrukturu koja bi mogla zamijeniti američke klijentelističke režime u regiji. Amerika je shvatila da “umjereni politički islam” na duge staze više ugrožava njenu hegemoniju nego radikalni terorizam, jer terorizam opravdava vojno prisustvo, dok ga funkcionalna islamska demokratija čini suvišnim.

“Paralelna država” kao neuništivi socijalna baza

Na kraju, zašto svi pokušaji zabrane – od Rusije, preko Egipta, Saudijske Arabije, UAE, pa sve do novih američkih sankcija – ne uspijevaju uništiti Bratstvo? Zato što Bratstvo nije organizacija u klasičnom smislu; to je modularni sociološki softver.

Ono funkcioniše kao “država u čekanju”. U svakom društvu gdje centralna vlast korumpira, krade i zanemaruje građane (što je slučaj u većini arapskog svijeta), Bratstvo uskače sa svojim socijalnim servisima. To stvara lojalnost koju nijedna tajna policija ne može iskorijeniti. Proglasiti ih teroristima je pravni čin, ali na terenu, u očima gladnog stanovništva kojem Bratstvo donosi hljeb i lijekove.

Zaključno, rat protiv Muslimanskog bratstva je zapravo preventivni rat autokratija i imperijalnih sila protiv mogućnosti muslimanskog suvereniteta. Oni su dokazali da islam nije prepreka modernizaciji i ekonomskom rastu, već može biti njegov katalizator. Upravo ta spoznaja – da bi “Islamski Kalifat” u 21. vijeku mogao izgledati ne kao kamp u pustinji, već kao tehnološki napredna, ekonomski integrisana i vojno potentna konfederacija – je ono što drži budnim ‘stratege’ u Tel Avivu i prinčeve u Rijadu. Savez između cionista i arapskih autokrata stoga nije nikakva anomalija; to je prirodna odbrambena reakcija dva sistema koja se boje istog duha koji je pušten iz boce – duha političkog islama koji zna kako voditi državu.

(Stav)