Od 1948. do danas: Historija etničkog čišćenja i aparthejda u Palestini

Jedan od najmračnijih simbola tog perioda ostaje masakr u selu Deir Yassin, gdje su pripadnici milicija Irgun i Stern Gang svirepo ubili više od 110 muškaraca, žena i djece

Tog 14. maja 1948. godine u Tel Avivu odjekivale su riječi Davida Ben-Guriona o uspostavi Države Izrael, a američki predsjednik Harry Truman samo jedanaest minuta kasnije žurio je da tu naciju zvanično prizna. Sve je to bio uvod u “Nakbu” – katastrofu koja će zauvijek promijeniti lice Bliskog istoka. Ono što je za cionistički pokret bio trijumf temeljen na Balfourovoj deklaraciji iz 1917. godine, za palestinski narod značilo je početak etničkog čišćenja, masovnih zločina i decenija aparthejda.

Historijski posmatrano, temelji za ovaj sukob postavljeni su kolonijalnim ambicijama i vanjskim uplitanjem. Britansko Carstvo je Balfourovom deklaracijom obećalo domovinu židovskom narodu na zemlji koju su stoljećima naseljavali arapski muslimani i kršćani. Iako su američki eksperti i Ministarstvo vanjskih poslova upozoravali predsjednika Trumana da će podjela Palestine izazvati sveopći rat i ugroziti stabilnost, politički interesi su prevagnuli nad ljudskim pravima domicilnog stanovništva. Rezolucija 181 Ujedinjenih naroda, kojom je predviđena podjela teritorije, postala je samo paravan za nasilno preuzimanje kontrole nad 78 posto historijske Palestine.

Cijena stvaranja Izraela krvlju je plaćena u palestinskim selima. Cionističke vojne snage su između 1947. i 1949. godine brutalno protjerale najmanje 750.000 Palestinaca iz njihovih domova. U nizu masovnih zločina ubijeno je oko 15.000 ljudi, dok je oko 530 palestinskih sela doslovno sravnjeno sa zemljom.

Jedan od najmračnijih simbola tog perioda ostaje masakr u selu Deir Yassin, gdje su pripadnici milicija Irgun i Stern Gang svirepo ubili više od 110 muškaraca, žena i djece.

Za Palestince, Nakba nije samo historijski događaj završen 1948. godine; to je proces koji traje i danas. Dok šest miliona izbjeglica čeka na pravo povratka u 58 kampova širom regije, oni koji su ostali na okupiranim teritorijama suočeni su s onim što organizacija Human Rights Watch naziva “zločinima protiv čovječnosti aparthejda i progona”.

Izraelska vojna kontrola danas prožima svaki aspekt palestinskog života. Od drastičnih ograničenja kretanja do nezakonitih ubistava i administrativnih pritvora, represija je postala institucionalizirana. Posebno su poražavajući podaci o rušenju domova – samo od 2009. do 2022. godine izraelske snage srušile su preko 8.400 objekata, ostavljajući hiljade ljudi bez krova nad glavom. Istovremeno, Izrael agresivno širi ilegalna naselja na Zapadnoj obali i u Istočnom Jerusalemu, gdje oko 750.000 doseljenika živi u zajednicama koje su, prema međunarodnom pravu, potpuno nezakonite.

Najteža sudbina zadesila je Pojas Gaze, koji je od 2007. godine pod potpunom blokadom. Opisan kao “najveći zatvor na otvorenom na svijetu”, ovaj uski pojas zemlje postao je poligon za četiri razorna rata. Samo u bombardiranju 2021. godine ubijeno je 261 osoba, među kojima je bilo 67 djece.

Skoro osam decenija nakon proglašenja države Izrael, palestinska stvarnost ostaje zarobljena između zidova, kontrolnih punktova i sjećanja na domove čije ključeve mnogi izbjeglice i dalje čuvaju. Međunarodna zajednica često šuti dok teška situacija palestinskih izbjeglica ostaje najduže neriješeni izbjeglički problem na svijetu, a kontinuirano raseljavanje služi kao bolni podsjetnik da se katastrofa započeta 1948. godine nikada nije ni završila.

(Stav)