Izbor novog šefa OHR-a ušao je u fazu otvorenih prijetnji SAD-a posljedicama neizbora Landija na tu poziciju, a Washington odgovornost za sudbinu BiH prebacuje na evropske partnere

 

 

Izbor novog visokog predstavnika u BiH pretvara se u ozbiljnu diplomatsku krizu koja sve otvorenije razotkriva duboke podjele između Sjedinjenih Američkih Država i evropskih saveznika.

 

 

Nakon što Upravni odbor Vijeća za implementaciju mira  nije postigao konsenzus o imenovanju novog šefa OHR-a između američkog favorita, italijanskog diplomate Antonija Zanardija Landija, i francuskog kandidata Renea Trocazza, iz PIC-a je zvanično saopćeno da se pregovori nastavljaju i izražena je nada da će novi visoki predstavnik biti imenovan do kraja juna.

 

 

Međutim, proces izbora novog šefa OHR-a ušao je u fazu otvorenih prijetnji SAD-a posljedicama jučerašnjeg neizbora Landija na tu poziciju.

 

 

U saopćenju SAD objalvjneom nedavno nakon ponoći, o čemu je Raport već izvijestio ,najavljeno je preispitivanje uloge Washingtona u trenutnom međunarodnom prisustvu u BiH zbog nepostignutog konsenzusa o imenovanju Landija, čime je učinjen do sada najozbiljniji pritisak na evropske partnere u vezi s ovim izborom.

 

 

Ultimatum na početku nastavka pregovora

 

 

Ovim saopćenjem Amerikanci su praktično poručili da nisu zainteresirani za duže pregovore i usaglašavanja. Prijetnjom o ‘preispitivanju svoje uloge u međunarodnom prisustvu’ evropskim partnerima su stavili do znanja da što prije prihvate Landija za visokog predstavnika ili će Washington početi preispitivati vlastito učešće u strukturama koje već gotovo tri decenije predstavljaju okosnicu međunarodnog nadzora nad provedbom Dejtonskog sporazuma.

 

 

Pri tome SAD, navodeći da ‘primaju k znanju evropski neuspjeh da se postigne konsenzus oko evropskog kandidata’, odgovornost za blokadu procesa prebacuju prvenstveno na evropske države unutar PIC-a koje nisu uspjele usaglasiti stav o Landiju. Istovremeno, potpuno zanemaruju činjenicu da ni same nisu bile spremne dati saglasnost za imenovanje drugog kandidata, Trocazza.

 

 

Koliko je za SAD važno imenovanje Landija na poziciju visokog predstavnika pokazuju najmanje tri presedana koja su napravili u vrlo kratkom vremenskom periodu.

 

 

Prvo, američki državni sekretar Marco Rubio javno je, dan prije sjednice PIC-a, izjavio da Landi ima podršku SAD. Takvi javni istupi neuobičajeni su za ovakve procese jer se podrška kandidatima tradicionalno usaglašava iza zatvorenih vrata, a ne kroz javne političke poruke.

 

 

Zatim je Landi, vjerovatno uz podršku SAD stigao u Sarajevo na sam dan zasjedanja Upravnog odbora PIC-a, iako u tom trenutku nije postojao konsenzus za njegov izbor. Time su SAD praktično demonstrirale da ga već vide kao budućeg visokog predstavnika, bez obzira na ishod konsultacija.

 

 

I u konačnici, Amerikanci su faktički evropskim partnerima poslali poruku da, ukoliko Landi ne bude izabran, ni oni više neće biti dio sadašnje strukture OHR-a i PIC-a.

 

 

Više poteza signalizira pojačan pritisak na EU

 

 

Premda u diplomatskoj interpretaciji ovakva formulacija ne mora značiti stvarno povlačenje SAD iz BiH, već može predstavljati instrument pojačanog pritiska na evropske saveznike, prije svega Francusku, da odustane od kandidature Trocazza i prihvati Landija kao kompromisno rješenje, ovakav razvoj događaja ipak dodatno produbljuje razlike između SAD i Evropske unije.

 

 

Također, činjenica da SAD nisu u svom saopćenju postavile bilo kakav formalni rok evropskim partnerima dodatno pojačava politički pritisak. Washington na taj način pokušava natjerati evropske sile, prije svega Francusku i Njemačku, da prve povuku potez i popuste, kako ne bi preuzele odgovornost za eventualni nagli i haotični odlazak Amerikanaca iz OHR-a.

 

 

Drugim riječima, EU je sada u poziciji da pregovara pod pretpostavkom i pritiskom da bi SAD u svakom trenutku mogle povući podršku postojećem međunarodnom aranžmanu ukoliko njihovi zahtjevi ne budu prihvaćeni.

 

 

A, šta bi zapravo u ovom kontekstu značilo povlačenje SAD iz ‘međunarodnog prisustva u BiH’ i kako bi se to odrazilo na OHR?

 

 

Prije svega, OHR se formalno-pravno ne bi ugasio samim odlaskom SAD-a. Njegov legitimitet proizlazi iz Dejtonskog mirovnog sporazuma, odnosno Aneksa 10, kao i iz relevantnih rezolucija Vijeća sigurnosti Ujedinjenih nacija.

 

 

Opasnosti i posljedice eventualnog povlačenja SAD-a iz OHR-a

 

 

Međutim i političkim laicima je jasno da bi stvarna politička moć i funkcionalna uloga OHR-a na terenu pretrpjela gotovo sigurno potpuni kolaps.

 

 

Dalje, SAD u godišnjem budžetu OHR-a, koji iznosi oko 11 miliona KM, učestvuju sa približno 2,5 miliona KM. No, gubitak tog novca vjerovatno bi bio najmanji problem.

 

 

Istinske posljedice nastale bi izlaskom SAD iz Vijeća za implementaciju mira i slabljenjem same političke arhitekture na kojoj počiva OHR.

 

 

To bi prije svega značilo faktičku ‘smrt’ bonskih ovlasti. Općepoznato je da su one i ranije korištene prvenstveno zahvaljujući snažnoj političkoj i diplomatskoj podršci Washingtona. Evropska unija ni ranije, nije pokazivala ni unutrašnje jedinstvo ni političku odlučnost potrebnu da samostalno nameće odluke ili provodi ozbiljan režim sankcija u BiH.

 

 

Iako su evropske zemlje pokazale određeni stepen jedinstva oko podrške francuskom kandidatu u odnosu na Landija, PIC bi bez američkog prisustva vrlo brzo ostao podijeljen po brojnim drugim pitanjima na kojima vodeće evropske sile tradicionalno imaju različite interese i poglede na Balkan.

 

 

Jedna od najvećih opasnosti potencijalnog američkog povlačenja iz OHR-a odnosi se i na Brčko distrikt.

 

 

Naime, pozicija prvog zamjenika visokog predstavnika, koji je ujedno i supervizor za Brčko distrikt, tradicionalno pripada SAD-ai trenutno je obavlja američki diplomata.

 

 

Povlačenjem SAD arbitražni mehanizam i direktni međunarodni nadzor nad ovom strateški najosjetljivijom tačkom u BiH ostali bi bez svog ključnog nosioca, što bi otvorilo ozbiljan prostor za političke,a nije isključeno i sigurnsone izazove.

 

 

Politički i praktično, bez američkog učešća, OHR koji ni uz dosadašnje ovlasti i snažnu podršku Washingtona često nije uspijevao riješiti političke krize u BiH, pretvorio bi se u pravog ‘tigra od papira’.

 

 

Upravo zato Amerikanci i koriste ovu prijetnju povlačenjem. Svjesni su da bi bez njih Evropska unija ostala znatno slabija i manje sposobna da samostalno upravlja krizama u BiH.

 

 

Sukob velikih sila preko BiH, a ‘kad se slonovi tuku, strada trava’

 

 

Također, i sam tajming saopćenja mogao bi ukazivati na to da je njegova stvarna meta bila mnogo šira od članova PIC-a. Poruka je vjerovatno bila namijenjena najvišim evropskim zvaničnicima, među kojima su francuski predsjednik Emmanuel Macron, njemački kancelar Friedrich Merz i predsjednica Evropske komisije Ursula von der Leyen.

 

 

Raport je jučer objavio informaciju iz diplomatskih izvora da će upravo Macron, koji stoji iza kandidature Trocazza, na marginama samita predvoditi konsultacije o izboru novog visokog predstavnika.

 

 

Kako će se američko upozorenje odraziti na nastavak pregovora vjerovatno nećemo dugo čekati da saznamo.Također, može se očekivati da će se i Washington vrlo brzo ponovo oglasiti, zavisno od toga kako oni kojima je poruka poslana budu na nju reagovali.

 

 

U cjelokupnoj situaciji u kojoj je i velika enigma zašto je za SAD jedan76-ogodišnji italijanski diplomata koji je godinama u penziji i danas ima tek protokolarnu i simboličnu funkciju u Italiji, toliko važan, jedino što je potpuno jasno i izvjesno jeste to da se sukob između Evropske unije i SAD oko izbora novog visokog predstavnika najviše i najdirektnije prelama preko BiH, koju su velike sile pretovrile u poprište na kojem odmjeravaju svoju političku moć, utjecaj, prestiž i kontrolu.

 

(Raport)

Šta se krije iza američke prijetnje EU: Može li spor oko Schmidtovog nasljednika srušiti OHR?